بازگشت

کاخ نيمه تمام ساساني وبقاياي کاروانسراي ايلخاني:

در منطقه تاريخي بيستون در حد فاصل كاروانسراي صفوي و حاشيه چشمه آب سراب بيستون بناي كاوش شده است كه به بناي ساساني و ايلخاني نسبت داده شده است .

شالوده اين بنا در دوران ساساني كه كلا ابعاد حدود 75/83*139 متر دارد بر روي خاك بكر نهاد شده است . اين بنا به دلايل مختلف ساختمان آن به پايان نرسيده و در همان مراحل اوليه كار ساخت و ساز آن متوقف مانده است .

شيوه ساخت و نوع مصالح به كار رفته در بناي نيمه تمام و با توجه به آثاري از فرهاد تراش كه آن هم نيمه تمام رها گرديده و وجود پل خسرو و سرستونها ي يافته شده در كنار چشمه بيستون كه نقش خسرو و پرويز و آناهيتا دارند، اين بناي نيمه تمام را مربوط به دوره ساساني و اختصاصا به زمان خسروپرويز مي دانيم .

اين بنا تا دوره ايلخاني متروك بوده است متاسفانه مداركي وجود ندارد كه اين بنا قبل از دوره ايلخاني چه كار بردي داشته و آيا استفاده شده يا نه .

آلمانيها پس از كاوش در اين منطقه حدس زده اند كه اين بنا به اوايل دوه اسلام برمیگردد و گفته اند كه اين بنا در دوره آل بويه يك پست دفاعي بوده اما با شواهد و مداركي كه از اطراف و اكناف اين بنا بوجود آمده با توجه به اثر هاي ديگر اين منطقه به احتمال زياد اين بنا ساسان ي بوده است .

اين بنا با استفاده از ديوارهاي سنگي بنا ي ساساني و با استفاده از آجر و چيدن آنها روي سنگهاي ساساني در دوره ايلخاني تبديل به يك كاروانسرا شده و اين بنا در اين دوره تكميل گرديده است .

به علت ريختن سقفهاي آجري اطاق ها گمان مي رود واقعه اي غير مترقبه اي از جمله زلزله در آن زمان اتفاق افتاده است .

بعد از ريختن سقف هاي آجري اطاق ها در دوره ايلخاني ساخت و سازهاي ضعيفي كه پي ها و ديوار هاي آنها با سنگهاي لاشه و ملات گل و چينه ساخته شده اند تنور هاي متعددي در عمق هاي مختلف به چشم مي خورند . اين تنورها احتمالا ً مربوط به دوره تيموري ميباشد بعد از خرابي كاروانسراي ايلخاني ساخت و سازهايي سنگهاي لاشه و ملات گل به صورتي غير ماهرانه در دوره تيموري انجام گرفته است و سازه هايي در دوره قاجار و پهلوي از قبيل چاه و راه آب و ساخت دهكده اي بر روي بنا در آن محل انجام گرفته است .

دور تا دور اين بنا حصاري مستحكم با سنگهاي تراش خورده بزرگ به صورت خشكه چين (قسمت بيروني ديوار ) و قسمت داخلي ديوار با لاشه سنگي و ملات گچ نيم كوب پوشانده شده است . ضخامت اين ديوارها حدود 240 سانتي متر مي باشد در كل ديوارهاي بنا ضخامتي حدود 240-120 سانتي متر مي باشد .

دور تا دور اين بنا نيز اتاقهايي ساخته شده است . طول اتاقها حدود 40/6متر و عرض آنها 280 سانتي متر مي باشد . در ديوار هاي اتاقها هيچ گونه روزنه يا پنجره يا نور گيري وجود ندارد شايد در بالاي سقف نورگير وجود داشته است .

در اين بنا راه پله هايي به طرف بالا و پايين نيز تعبيه شده كه داراي پا گرد نيز بوده است و اتاقهاي اين بنا داراي ورودي هايي نيز مي باشند .

در اين بنا مانند ساخت بنا هاي ديگر ساساني برروي سنگهاي تراش خورده امضاء حجاران آن زمان ديده مي شود .

تقريبا در قسمت شرقي بنا و در داخل بنا خرابه اي از يك مسجد ايلخاني و محراب آن نيز وجود دارد كه بعد از چند حفاري آن را مرمت كرده اند كه متاسفانه مرمت كاملا اشتباهي از لحاظ ساختار بنا مي باشد .

در داخل بنا براي اتاقها راهروهايي نيز وجود دارد كه ورودي هر راهرو با طاق آجري آن شناسايي مي شود .

در حال حاضر از اين بنا مخر و به اي بيش نمانده كه حتي هنوز قسمتي از بنا حفاري نگرديده است .

- ديواري عظيم از دوره ساساني :

در کنار رودخانه گاماسي آو :

به ساحل راست رودخانه گاماسي آو ، در اراضي جنوبي بيستون ، ديواري طولاني از سنگ تراش و قلوه سنگ و ملات ، بنا شده است . اين ديوار عظيم ضمن کاوش هاي هيات باستان شناسي مشترک ايران و آلمان بين سال هاي 46-1342 ه. ش. کشف و خاکبرداري شده درازاي ديوار 1100 متر قطر آن 250 سانتيمتر است . نماي خارجي ديوار با سنگ تراشيده شده است و پشت سنگ ها را با قلوه سنگ هاي ريز و درشت پر کرده اند قسمت هاي قديمي تر را که در ملات گچ غربالي و قسمت هاي بعدي را در گل کار گذارده اند . سنگ هاي حجاري شده ديوار ،چهار گوشه هايي هستند که اندازه هاي آنها يکنواخت نبوده و در ابعاد 80×65 و 90×60 و 100×100 سانتيمتر ساخته شده اند . بلندي ديوار چهار تا پنج متر است . در اغلب سنگ هاي حجاري شده ديوار ، علايم ويژه حجاران عصر ساساني به چشم مي خورد و عظمت اين ديوار در وهله اول با توجه به سرستون هاي پيدا شده در بيستون اين تصور را بوجود مي آورد که منظور از بناي آن شايد ايجاد کاخي بزرگ به بزرگي قصر شيرين بوده است که نتوانسته اند ساختمان آن را به پايان برسانند ادامه حفاري نظريه ديگري را که شايد به حقيقت نزديکتر باشد مطرح مي نمايد . هيات حفاري احتمال مي دهد که منظور از احداث اين ديوار سدي بوده است براي شکارگاه سلطنتي که ما ميتوانيم تصاوير آنرا در طاق وسان ببينيم . بر ديوار سمت چپ طاق بزرگ نيزاري است که گراز ماهي و مرغابي فراوان در آن ديده مي شود . شاه در اين نقش در ميان قايق ايستاده و به شکار گراز مشغول است . بناي اصلي سد به درازاي 1100 متر و پهناي 500 متر است از ابتداي پل خسرو شروع شده و در امتداد رودخانه گاماسي آو 1100 متر پيش مي رود و سپس رودخانه را عرضي قطع مي کند و تا نزديک دهکده بند عبدي به درازاي 500 متر ادامه مي يابد . ضلع شمالي آن از پل خسرو 500 متر به طرف جاده ساساني که در آن روزگار به تخت شيرين و سرماج مي رفته است کشيده شده و سپس به طرف جنوب به طول 1100 متر تا دهکده بندعبدي ادامه داده شده است . ضمن کاوش در امتداد ديوارهاي سد سر يک پيکان کوچک که ويژه شکار پرندگان بوده است بدست آمده است . بر روي اين ديوار ساساني بقاياي بنايي از دوره ايلخاني و مغول ديده مي شود .